LR-DSC01614 Marta Minujín, The Parthenon of Books, 1983-2017

Gids voor Documenta 14 in Kassel

Documenta 14 is een kolossale tentoonstelling, waar je je nogal verloren kunt voelen. Daarom heb ik een gids gemaakt om de belangrijkste tentoonstellingen te zien in twee dagen. Voor mijn artikel over Documenta 14, zie Blendle (€).

Documenta 14 vindt plaats in twee landen; in Griekenland en Duitsland. Op 8 april 2017 opende het eerste deel in Athene, op 10 juni het tweede deel in Kassel. Deze gids gaat alleen over de Duitse poot van het evenement. Alle locaties zijn dagelijks open van 10.00 tot 20.00 uur.

Documenta 14 wil graag dat je begint bij KulturBahnhof (Rainer-Dietrichs-Platz 1), ongeveer tien minuten lopen van Friedrichsplatz (het hart van Documenta). Op het stationsplein staat een container, een trap leidt naar een ondergronds perron dat in onbruik is geraakt. Dat is een bijzondere locatie voor kunst, maar de kunst zelf beklijft niet. Meer iets voor als je in de buurt bent, bijvoorbeeld om de video over de Sahel Opera te zien in de bioscoop in het station.

Ik zou de volgende route aanraden:

Dag 1

Friedrichsplatz

Begin op Friedrichplatz. Hier staat namelijk de eyecatcher van deze Documenta: een Parthenon gemaakt van verboden boeken. In dit werk van Marta Minujín komen alle thema’s van deze Documenta samen: de link met Athene (Akropolis), meerstemmigheid (de kunstenaar ziet boeken als symbolen voor de vrijheid van meningsuiting, iedereen moet vrij kunnen denken), samenwerking (bezoekers kunnen boeken doneren voor de bouw van het Parthenon). Deze Documenta wil geen gewone kunsttentoonstelling zijn, maar een politiek statement. In zijn essay in de reader schrijft artistiek directeur Adam Szymczyk dat hij vraagtekens wil zetten bij ‘this very supremacist, white and male, nationalist, colonialist way of being and thinking that continues to construct and dominate the world order’.

Ga nog niet het Fridericianum in, maar loop naar het zuiden, naar de Neue galerie (ca. 7 minuten lopen), uiteindelijk keren we weer hier terug.

Neue Galerie

Schöne Aussicht 1

Carl Freidrich Echtermeijer, Länderfiguren, 1876-1882Het hele pand is overgenomen door Documenta. Dit is de meer historische tentoonstelling, met veel oude werken. Documenta is zich erg bewust van haar eigen geschiedenis en wijst erop dat de eerste editie van Documenta in 1955 was, toen ook de Bandungconferentie was (deelnemers waren Aziatische en Afrikaanse naties die kort ervoor onafhankelijk waren geworden). De tentoonstelling gaat over de naweeën van de Tweede Wereldoorlog die je nu nog kunt voelen in onze kunst en cultuur. Dat uit zich bijvoorbeeld in roofkunst.

Aanvankelijk wilde Documenta de Cornelius Gurlitt-collectie exposeren (van die schat die in 2012 werd ontdekt in München), maar daar zijn ze niet uitgekomen. Er zijn wel werken van Cornelia Gurlitt, zijn tante, en er is wel andere roofkunst. Maria Eichman startte bijvoorbeeld het Rose Valland Instituut, dat onderzoek doet naar de herkomst van kunstwerken uit Duitse bibliotheken en museumcollecties.

Het gaat hier met name om kunstwerken die door de nazi’s zijn gestolen van de joden, maar deze expositie gaat ook over kunstwerken die door de Europeanen werden gestolen uit Afrika en Azië. Zo zijn er messing sculpturen uit Benin die gestolen zijn door de Britten.

Behoorlijk schokkend is de Code Noir, een Frans handboek over hoe om te gaan met slaven. Het gaat hier in deze tentoonstelling overigens meer om de historische dan om de esthetische waarde van de objecten, ik weet nog niet wat ik daarvan vind.

Palais Bellevue

Schöne Aussicht 2

Regina José Galinda
Regina José Galinda

In een paleis dat aan een straat ligt die Schöne Aussicht heet, verwacht je misschien opbeurende kunst, maar nee. De kunst hier gaat over conflicten en trauma’s. Het werk van Bonita Ely gaat over haar vader die na een oorlog thuiskwam met een posttraumatische stressstoornis. De oorlog is mee naar huis gekomen, Ely heeft loopgraven gemaakt van meubels. Regina José Galinda rent in een videoperformance voor een tank uit. De meeste bezoekers van Palais Bellevue komen voor de video van Roee Rosen, waardoor die vertoond wordt in een warme en zuurstofarme zaal, dus heb ik die maar aan me voorbij moeten laten gaan.

Naturkundemuseum im Ottoneum

Steinweg 2

Abel Rodríguez
Abel Rodríguez

Zoals past in een natuurhistorisch museum, gaan de kunstwerken hier over natuur en cartografie. Er zijn mooie tekeningen van bomen uit de Amazone, uit het hoofd getekend door Abel Rodríguez, een Colombiaanse plantenexpert die nu omarmd wordt door de hedendaagse kunstwereld.

Achterin is een video getiteld Vivian’s Garden van Rosalind Nashashibi (die trouwens genomineerd is voor de Turner Prize 2017). Vivian en haar 95-jarige moeder Elisabeth, beiden kunstenaars, wonen in een huis in Guatemala. De camera volgt Vivian die door de tuin banjert met schildersdoeken, Elisabeth die collages maakt, een Maya-dorpsbewoner die de boodschappe